Ar-Ge harcamalarında GSYH’ye oran yüzde 1,55’e yükseldi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması sonuçlarını açıkladı. Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki oranı 2024’te yüzde 1,46 iken 2025’te yüzde 1,55’e yükseldi.

TÜİK’in açıkladığı 2025 yılı Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması’na göre, Türkiye genelinde Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki payı 2024 yılındaki yüzde 1,46 seviyesinden 2025 yılında yüzde 1,55’e çıktı. Araştırma, Ar-Ge harcamalarının sektörel dağılımı, finansman kaynakları, personel yapısı ve bölgesel dağılımına ilişkin verileri kapsıyor.

Sektörel dağılımda mali ve mali olmayan şirketler yüzde 65 ile ilk sırada yer aldı. Yükseköğretim kurumlarının payı yüzde 30,3, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 4,7 olarak hesaplandı. Harcamaların türlerine göre dağılımında personel giderleri yüzde 58,8 ile en büyük kalemi oluşturdu.

Finansmanda şirketler öne çıktı

Ar-Ge faaliyetlerinin finansmanında toplam harcamaların yüzde 52,5’i mali ve mali olmayan şirketler, yüzde 31,1’i genel devlet, yüzde 14,1’i yükseköğretim ve yüzde 2,3’ü yurt dışı kaynaklar tarafından karşılandı. 2025 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak çalıştı. Personelin yüzde 67,9’u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretimde, yüzde 3’ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda görev aldı. Kadın Ar-Ge personelinin sayısı 108 bin 453’e yükselirken toplam personel içindeki oranı yüzde 34,1 oldu. Kadın çalışanların sektörlere göre oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak belirlendi.

Eğitim durumuna göre Ar-Ge personelinin yüzde 40,6’sının lisans, yüzde 31’inin doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4’ünün yüksek lisans mezunu olduğu görüldü. Meslek yüksekokulu mezunlarının oranı yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyine sahip personelin oranı ise yüzde 4,1 olarak kaydedildi. Bölgesel dağılıma göre 2025 yılında en fazla Ar-Ge harcaması, toplam harcamaların yüzde 31,8’ini gerçekleştiren İstanbul’da yapıldı. İstanbul’u yüzde 30 ile Ankara, yüzde 9,5 ile Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan TR42 bölgesi takip etti. Ar-Ge personelinin bölgelere göre dağılımında da İstanbul ilk sırada yer aldı. Toplam personelin yüzde 32,2’si İstanbul’da, yüzde 19,8’i Ankara’da, yüzde 8,4’ü ise TR42 bölgesinde istihdam edildi.

Yüksek teknoloji harcamaları dikkat çekti

Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9’u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerdeki harcamaların yüzde 89,5’i, 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimler tarafından gerçekleştirildi. İmalat sanayisinde yapılan 322 milyar 656 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 47,7’si yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan girişimlere ait oldu. Orta yüksek teknoloji faaliyetlerinin payı yüzde 40,7, orta düşük teknoloji faaliyetlerinin payı yüzde 7,2, düşük teknoloji faaliyetlerinin payı ise yüzde 4,4 olarak belirlendi.

İmalat sanayisinde Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimlerde en fazla araştırmacı, 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetlerinde istihdam edildi. Bu grubu 23 bin 298 araştırmacıyla yüksek teknoloji faaliyetleri izledi. Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin payı 2015 yılında yüzde 14,8 iken 2025 yılında yüzde 26,5’e çıktı. Şirketlerin Ar-Ge harcamaları ise 2015 yılında 11,2 milyar lira seviyesindeyken 2025 yılında 637,3 milyar liraya ulaştı.